تبلیغات

کد دعای فرج برای وبلاگ

معاد - معرفی کتاب ( قسمت دوم)

معرفی کتاب ( قسمت دوم)

پنجشنبه 14 مرداد 1389 03:31 ب.ظ

نویسنده : سجاد لرستانی
 

عنوان  :  معاد در نظر جسم و روح
تاریخ چاپ  :  1386
ناشر : پژوهشكده باقرالعلوم(ع)
موضوع کتاب : دینی
نوع کتاب : کتابهای عمومی

14. تجسم اعمال
- تجسم اعمال و نیات:
یكی از تفاوتهای مهم بین جهان قبل و بعد از مرگ، مسأله تجسم و تمثل اعمال است. از آیات و روایات برمی آید كه اعمال خوب و بد انسان ها به گونه ای كه بر ما مجهول است در عالم برزخ و قیامت مجسم می گردند و صاحب عمل، حقیقت عمل خود را مشاهده می كند، جالب آنكه نه تنها كارهای بدنی و ظاهری بلكه نیت های خوب بد مردم كه عمل روحی آنهاست، نیز تجسم می یابند. امام صادق (ع) ضمن حدیث مفصلی فرموده است:
«وقتی مؤمن را در قبرش می گذارند، دری به رویش گشوده می شود و جایگاه خود را در بهشت می بیند و از آن در مردی با چهره زیبا وارد می شود كه به آن زیبایی كسی ندیده است و می گوید من عقیده خوب تو هستم كه بر آن عقیده بودی و عمل صالح تو هستم كه انجام می دادی»
و همین امر در مورد كافر در قالب یك شخص زشت رو محقق می شود. از روایات مختلف چنین استنباط می شود كه ظاهراً اغلب اعمال به صورت یكجا بر انسان متمثل می شوند. اما برخی اعمال هم وجود دارند كه تمثل مستقل دارند، در مورد دوم مثلاً پیامبر اكرم (ص) فرموده است:

«بهشت زمینی هموار است و «سبحان الله و بحمده» نهالی است كه در آن نشانده می شود.»

- شبهه درباره تجسم اعمال؛
- پاسخ به شبهه:
1. دلالت صریح آیات و روایات؛
2. ضرورت توجه به نیت و باطن عمل؛
3. عمل دانستن امور معنوی: شاید كسی سؤال كند كه آیا می توان كلمه «عمل» را در مورد امور معنوی مانند ایمان و نیت خالص به كار برد؟ پاسخ این پرسش مثبت است و در سخن اولیای دین بارها به كار رفته است. ابو عمرو زیدی از امام صادق (ع) سؤال كرد:«كدام عمل نزد خداوند افضل است.» فرمود:

«آن عملی كه خداوند هیچ عملی را بدون آن قبول نمی كند.»

سؤال كرد: «آن چیست؟» فرمود:

«ایمان به خداوندی كه خدایی جز او نیست.»

سؤال كرد: «آیا ایمان مجموع گفتن و عمل است یا گفتن بدون عمل است.» فرمود:

«ایمان تماماً عمل است و گفتن قسمتی از این عمل است.»

سپس فرمود:

«خداوند ایمان را بر تمام جوارح آدمی واجب نموده و هر یك را به وظیفه مخصوص خود موظف ساخته است. آنچه از ایمان بر قلب واجب كرده، اقرار و معرفت و اعتقاد و تسلیم بودن به این است كه خدایی جز الله نیست و او تنهاست و شریكی ندارد و اینكه محمد – صلوات خداوند بر او و خاندانش – بنده و رسول خداست و نیز اقرار به هر آنچه كه از جانب خداوند فرستاده شده خواه پیامبر باشد یا كتاب آسمانی. این اقرار و معرفت ها واجباتی است كه خداوند بر قلب واجب نموده و همین عمل قلب است.»

همچنین اهمیت نیت به قدری است كه خداوند عمل را جز با نیت صحیح قبول نمی كند. حضرت علی (ع) فرمود:

«كسی كه نیت ندارد، عمل ندارد و كسی كه علم ندارد، نیت ندارد.»

اگر امور معنوی مثل ایمان و نیت را هم فرعی عمل بدانیم شبهه كسانی كه درباره تجسم اعمال تردید كرده اند پاسخ روشنی می یابد.

15. قرآن كریم و اسامی قیامت
- اسامی قیامت، راهی برای شناخت ابعاد مختلف قیامت:
روز قیامت دارای ابعاد گوناگونی است و یكی از راه هایی كه می تواند تا اندازه ای روشنگر پاره ای از ابعاد قیامت باشد، اسم های آن روز در قرآن كریم است كه در این گفتار برخی از آنها را مرور می كنیم:
1. روز حق: قرآن كریم می فرماید:

«ذلكَ الیَومُ الحَق»

حق در زبان عربی به معنای متعددی به كار رفته است. به كار رفتن این كلمه در مورد معاد اغلب برای بیان دو معناست: یكی حق به عنی مطابق با واقع و دیگری حق به معنای عدل.
الف. حق به معنای مطابق با واقع؛
ب. حق به معنی عدل؛
2. روز فصل؛
3. روز آشكار شدن رازهای پنهان؛
4. روز حسرت؛
5. روز خسران؛
6. روز مواجهه:
الف. مواجهه مردم با فرشتگان؛
ب. مواجهه مظلوم با ظالم؛
7و8. روز جمع و روز تغابن؛
9. روز بی خاصیت شدن مال و اولاد:
دنیا دار تزاحم است و انسان ها برای آنكه به خواسته های خود برسند، تلاش می كنند به قدرتی دست یابند و مشكلات پیش روی خود را بردارند. قدرت هایی كه در دنیا منشأ اثرند، شكل های گوناگونی دارند. برخی از راه محبوبیت اجتماعی وارد می شوند، برخی قدرت علمی را به كار می گیرند، برخی از راه گردآوری ثروت كسب قدرت می كنند و عده ای از حمایت برادران و فرزندان و اقوام خود بهره می جویند. اما در روز قیامت همه اینها بی اثر می شود و حاكم و فرمانروای مطلق، خداوند است و در پیشگاه او نه كسی برای حفظ حقوق خود به قدرت دفاعی نیازمند است و نه كسی به اتكای این قدرت ها می تواند به حقوق دیگران تجاوز كند. برای همین قرآن كریم در وصف این روز فرموده است:

«یَوْمَ لَا یَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ»
«روزی كه هیچ مال و فرزندی سود نمی دهد؛ مگر كسی كه دلی پاك نزد خدا بیاورد»

16. قیامت و مواقف حساب
1.دشواری و سنگینی وقوع قیامت:
آدمی وقتی در خواب عمیق است، گاه پس از آنكه به قدر كافی خوابید بیدار می شود و گاه با یك صدای مهیب از خواب می پرد و دچار هیجان و سردرگمی می شود. طبق آیات و روایات، برانگیخته شدن انسانها در قیامت همانند بیدار شدن دوم است. این وضعیت كوبنده در قرآن كریم این گونه تعبیر شده است:

«الْقَارِعَةُ مَا الْقَارِعَةُ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْقَارِعَةُ یَوْمَ یَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ الْمَبْثُوثِ»
(كوبنده؛ چیست كوبنده؛ و تو چه دانی كه كوبنده چیست؛ روزی كه مردم چون پروانه های پراكنده گردند).

امام سجاد (ع) فرمود:

«شدیدترین ساعات آدمی سه ساعت است: اول ساعتی كه ملك الموت را می بیند، دوم ساعتی كه از قبر برمی خیزد و سوم ساعتی كه در پیشگاه الهی حضور می یابد و یا رهسپار بهشت می شود یا راهی آتش.»

- علل ترس در روز قیامت:
1. پرونده سیاه اعمال؛
2. از بین رفتن اسباب دنیوی؛
3. عدم هر گونه شفاعت باطل.
- انواع ظلم مورد مؤاخذه؛
- مواقف و سؤال های مختلف در قیامت:
1و 2. عمر و جوانی؛
3.امور مالی؛
4. حب اهل بیت؛
5. رفتار با همسر؛
6. دوست و همنشین؛
7. سایر موجودات: سؤلاتی كه در مواقف قیامت پرسیده می شود، منحصر به حقوق انسانها نسبت به یكدیگر نیست، بلكه انسانها در مورد حیوانات و حتی در مورد زمین ها مورد سؤال واقع می شوند. امام علی (ع) فرمود:
«در مورد بندگان خدا و سرزمین هایش تقوا پیشه كنید، چرا كه در پیشگاه الهی مسؤول و مورد سؤال هستید. حتی در مورد زمین ها (بقاع) و چارپایان (بهائم)»

در احادیث است كه اگر كسی حیوانی را اذیت كند یا صاحب حیوانی، به موقع به حیوان خود آب و غذا ندهد، در روز قیامت مورد مؤاخذه واقع خواهد شد. همچنین در مورد زمین ها، امیرالمؤمنین علی (ع) فرمود:

«كسی كه با داشتن آب و خاك فقیر بماند [و از آن برای كشاورزی استفاده نكند] خداوند او را از رحمت خویش دور می كند.»

17. نامه عمل (قیامت و كیفر ستمكاران)
- قطعی بودن كیفر ستمكاران:
بسیاری از مردم در گذشته و حال تحت تأثیر هوای نفس خود هستند و مرتكب اعمال ظالمانه می شوند و از مجازات فرار می كنند. بی گمان خداوندبه احوال ظالم و مظلوم آگاه است و نمی گذارد حق مظلوم پایمال شود و علاوه بر وضع قوانین در دنیا، معاد را قرار داده كه هیچ كس راه فراری از آن ندارد. قرآن كریم می فرماید:

«وَلاَ تَحْسَبَنَّ اللّهَ غَافِلاً عَمَّا یَعْمَلُ الظَّالِمُونَ إِنَّمَا یُؤَخِّرُهُمْ لِیَوْمٍ تَشْخَصُ فِیهِ الأَبْصَارُ مُهْطِعِینَ مُقْنِعِی رُءُوسِهِمْ لاَ یَرْتَدُّ إِلَیْهِمْ طَرْفُهُمْ وَأَفْئِدَتُهُمْ هَوَاء»
(و خدا را از آنچه ستمكاران می كنند غافل مپندار جز این نیست كه [كیفر] آنان را برای روزی به تأخیر می اندازد كه چشمها در آن خیره می شود؛ شتابان سر برداشته و چشم بر هم نمی زنند و [از وحشت] دلهایشان تهی است).
- نامه عمل و هدایت تشریعی؛
- ثبت اعمال بعد از مرگ؛
- انواع نامه عمل:
1. نامه عمل فردی؛
2. نامه عمل جمعی؛
3. لوح محفوظ.
- ثبت حقیقت عمل در نامه عمل؛
- نامه عمل خوبان و بدان:
قرآن كریم كتاب اعمال مردم را به اعتبار صاحبان كتاب به دو قسمت تقسیم كرده است. یكی كتاب ابرار، یا كسانی كه نامه عملشان را به دست چپشان می دهند. البته قرآن كریم در جایی پس از ذكر اصحاب راست و چپ، از مقربان نام می برد كه آنها متمایز از تمام مردم هستند و اینان پیامبران و اولیای خاص الهی اند كه معلمین مدرسه انسان سازی و چراغ هدایت انسانها بودند و بدون حسابرسی وارد بهشت می شوند.

18. نیت و ارزیابی عمل
- نیت، معیار تفاوت مؤمن و كافر در اعمال نیك:
یك فرد الهی وقتی كار نیك انجام می دهد، ممكن است مورد تشویق مردم واقع شود. اما حتی اگر از خدماتش تقدیر نشود، دلسرد نمی گردد؛ زیرا به پاداش الهی امیدوار است، اما یك شخص مادی كارهای خوبی كه انجام می دهد، فقط برای كسب شهرت و آبروی اجتماعی و توجه مردم است و طبیعی است كه چنین كسی در این معامله فقط پاداش مردم را طلب كرده و در آخرت بهره ای ندارد. قرآن كریم می فرماید:

«مَن كَانَ یُرِیدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِی حَرْثِهِ وَمَن كَانَ یُرِیدُ حَرْثَ الدُّنْیَا نُؤتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِن نَّصِیبٍ»
كسی كه كشت آخرت را بخواهد برای وی در كشته اش می افزاییم و كسی كه كشت این دنیا را بخواهد به او از آن می دهیم و در آخرین او را نصیبی نیست.
- شرك خفی، انحراف در نیت؛
- خلوص نیت ومراتب آن؛
- وضعیت اخروی دانشمندان مشرك؛
- حبط و تكفیر اعمال:
الف. آفت پذیری اعمال صالح (حبط عمل):
1. شرك به خداوند؛
2. ارتداد از دین حق؛
3. كفر به آیات خدا و روز جزا؛
4. قتل پیامبران و منادیان عدل و قسط؛
5. ممانعت از حق ومخالفت با رسول اكرم (ص)؛
6. هدف قرار دادن دنیا؛
7. حبط اجر صدقه به خاطر منت گذاشتن.
ب. تكفیر سیئات:
1. ایمان آوردن كفار و مشركان؛
2. شهادت در راه خدا؛
3. اجتناب از گناهان كبیره؛
4. صدقه پنهان برای خدا.
- ثمره حبط و تكفیر در خوف و رجا:
حبط و تكفیر در تعالیم اسلام دو جریان مداومی است كه می تواند اوضاع و احوال ما را در پیشگاه الهی تغییر دهد. امید به تكفیر گناهان و ترس از حبط اعمال صالح به افراد با ایمان تعادل روحی می بخشد و آنان را بین خوف و رجا نگه می دارد. اهمیت خوف و رجا به قدری است كه امام صادق (ع) فرمود: « از جمله گناهان كبیره، حقوق والدین و یأس از رحمت خدا و ایمن دانستن خود از مكر الهی است.» اعتقاد به حبط و تكفیر، آدم را متذكر این نكته می كند كه تا آخرین لحظه حیات دنیا می تواند وضعیت خود را تغییر دهد پس نه به كارهایی كه انجام داده مغرور شود و نه اگر گناهی مرتكب شده از بازگشت مایوس گردد.

19. قیامت و حكومت عدل الهی
- شرایط تحقق عدالت در جامعه:
ضرورت زندگی اجتماعی ایجاب می كند كه اعضای جامعه آزادی خود را محدود نماید و در راه اقناع غرایز خویش، به حقوق دیگران تجاوز نكنند. نیل به این هدف مبتنی بر سه شرط اساسی است:
1. وجود قانون عادلانه، كه در آن مرز حق و باطل مشخص شده باشد.
2. حاكمیت قانون، به نحوی كه افراد قدرتمند نتوانند قانون را نقض كنند.
3. مجازات متخلفین، یعنی قضات عالم و عادل و شجاعی بر كرسی قضا مستقر باشند كه افراد متخلف را در هر مقامی تحت تعقیب قرار دهند.
- مقایسه برقراری عدالت در دنیا و در آخرت؛
- ویژگی های محكمه عدل الهی؛
1. حاكمیت الهی؛
2. حكم بر اساس عدل؛
3. بی اثر بودن روابط دنیوی؛
4. شاهدان روز جزا و عدم امكان انكار جرم:
الف. شهادت اعضاء و جوارح؛
ب. شاهد بودن قاضی؛
ج. شهود امت ها؛
د. شهادت فرشتگان؛
هـ. شهادت زمین؛
و. شهادت روزها؛
ز. شهادت نعمت ها:
امام علی (ع) فرمود:
«برای نعمتی كه در اختیار دارید، همنشین خوبی باشید پیش از آنكه از نزدتان برود زیرا نعمت، خواه ناخواه، زایل می شود و شهادت می دهد كه صاحب آن نعمت، درباره آن چه رفتاری داشته است.»

20. امید به رحمت یا حسن ظن به خدا
- عدل و فضل، عامل خوف و رجا:
در روز جزا ظلمی نخواهد بود و هر حكمی یا ناشی از عدل خداوند است یا ناشی از فضل. و عفو الهی. در بحث عدل، محاسبه دقیق عمل مورد نظر است و در زمینه عفو، سخن از تفضل و رحمت الهی است، رحمتی كه بقدری گسترده است كه شیطان را هم به طمع می اندازد: امام صادق (ع) فرمود: « وقتی روز قیامت فرا می رسد خداوند تبارك و تعالی رحمت خود را آنقدر گسترش می دهد كه حتی ابلیس هم به رحمت او طمع می كند » توجه به رحمت و فضل خداوند، انسان مؤمن را به نجات از عذاب امیدوار می سازد، و توجه به عدل الهی عامل خوف از عذاب است. اگر خداوند بخواهد فقط بر اساس عدل رفتار كند، هیچكس از عذاب رهایی نخواهد یافت:

« ولَولا فَضْلُ اللهِ عَلَیْكُم وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَی مِنْكُم مِّنْ اَحَدٍ أبَداً وَلَكِنَّ اللهَ یُزَكِّی مَنْ یَشاء وَاللهُ سَمیعٌ عَلیمٌ»
(و اگر فضل خدا و رحمتش بر شما نبود هرگز هیچ كس از شما پاك نمی شد ولی [این] خداست كه هر كس را بخواهد پاك می گرداند و خدا[ست كه] شنوای داناست)

- اهمیت فضل الهی برای نجات از عذاب و صعود به مراتب عالی؛
- راه كسب شایستگی برای تفضل الهی؛
- خوف و رجا در حسن ظن به خدا:
نكته مهمی كه در حسن ظن به خدا باید مورد توجه باشد این است كه امید به رحمت نباید باعث خونسردی و غرور مردم شود. به امام صادق (ع) عرض شد كه كسانی پیوسته گناه می كنند و می گویند ما به رحمت خدا امیدواریم و همین روال را تا زمان مرگشان ادامه می دهند. فرمود:


«اینها فقط به آرزوهای خود عمل می كنند و دروغ می گویند كه به رحمت خداوند امید دارند. كسی كه امیر چیزی را داشته باشد آن را طلب می كند و كسی كه از چیزی ترسد از آن فرار می كند.»

همچنین فرمود:

«حسن ظن به خدا، آدمی را به حسن عبادت می خواند و انسان مغرور است كه به گناه ادامه می دهد و آرزوی مغفرت دارد.»

درواقع حسن ظن صحیح انسان را در مقام خوف و رجا نگه می دارد. امام صادق (ع) فرمود:

«حسن ظن به خداوند این است كه جز به خداوند امید نداشته باشی و جز از گناه خویش نترسی.»
21.مكتب پیامبران و ایمان به غیب
- تمایل به محسوس، مانع ایمان به غیب: بشر در این سرای مادی و جهان محدود طبیعت، مجذوب حسّ و محسوسات است و می خواهد تمام اشیاء را از دریچه حس مشاهده كند ...
و همه چیز را به گونه ای لمس نماید از این رو پذیرش امور غیر محسوس برای او بسی دشوار است. تمایل طبیعی بشر به محسوسات، مانع بزرگی در راه پیشرفت مكتب آسمانی پیامبران الهی بوده و نمی گذارد تعالیم سعادت بخش آنان با سرعت گسترش یابد. زیرا برگزیدگان الهی می خواستند مردم را متوجه ماورای طبیعت نمایند ولی آنان خواهان امور محسوس بودند و چیزهایی را كه دیدنی یا شنیدنی یا لمس كردنی و خلاصه ملموس باشد، طلب می نمودند. در قرآن شریف آمده است:

ذلِكَ الْكِتابُ لارَیْبَ فیهِ هُدی لِلْمُتَقینَ. اَلَّذینَ یُؤمِنونَ بِالْغَیْبِ.
(این كتاب، كه بی شك وحی الهی و كتاب آسمانی است، راهنمای متقیان است. آنان كسانی هستند كه به غیب و واقعیت های نامحسوس ایمان دارند.)

- مشاهده غیب ها در قیامت،
- شرك، مهمترین گرفتاری قیامت: نفرین كنندگان، با گفتن كلمه اطعنا به منشأ بدبختی و گرفتاری قیامت خود اشاره می كنند و در واقع می خواهند بگویند: عذابی كه هم اكنون دچار آن هستیم، برای اطاعت های ناروای ماست. توضیح مطلب اینكه: در مكتب اسلام، شرك در عبادت دو شاخه دارد. یكی شرك در پرستش است و آن دیگر شرك در اطاعت، و این هر دو در قرآن شریف آمده است. درباره شرك در عبادت به معنی پرستش می فرماید:

قالُوا نَعْبُدُ اَصْناماً فَنَظَلُّ لَها عاكِفینَ.
(قوم ابراهیم گفتند، ما این بتها را می پرستیم و هر روز برای پرستش آن ها مقیم بتخانه ایم.)

و درباره شرك در عبادت به معنی اطاعت می فرماید:

اَلَمْ اَعْهَدْ اَلَیْكُمْ یا بَنی آدَمَ اَنْ لاتَعبُدُوا الشَّیطانَ اِنَهُ لَكُم عَدُوُّ مُبینٌ.
(ای فرزندان آدم، آیا با شما پیمان نبستم كه شیطان را عبادت ننمایید كه او دشمن آشكار شماست.)

آشكار است كه مراد از عبادت در این آیه اطاعت است نه پرستش.

22. كلمه توحید و رستگاری
- توحید مهم ترین عامل رستگاری در آخرت: به موجب آیات قرآن شریف و روایات اولیای اسلام، در عالم آخرت نیز هیچ بك از عوامل سعادت و نجات مانند ایمان به خدا و یكتاپرستی در سعادت و رستگاری انسان ها مؤثر نیست و نمی تواند موجبات نجاتشان را فراهم آورد، آنان را از مواقف قیامت به سلامت بگذارند و در بهشت جاودان مستقرشان سازد. همچنین در عرصه قیامت هیچ یك از عوامل بدبختی و شقاوت، مانند نفی باری تعالی و شرك به خدا موجب گرفتاری بشر نیست و نمی تواند افراد را به تباهی و سقوط نهایی بكشاند و به عذاب ابدی دوزخ گرفتارشان نماید. بزرگترین كوشش انبیای الهی در ادوار مختلف آن بود كه به وسیله به كار گرفتن اندیشه و خرد، با شرك مبارزه كنند، بت و بت پرستی را به هر شكل كه باشد براندازند، مدعیان الوهیت را سركوب كنند، مردم را مؤمن بار آورند و آنان را از بردگی و بندگی غیر خدا آزاد سازند. در حدیث است كه پیامبر گرامی در اوایل دعوت به مردم می فرمود: ای مردم، لا إله إلا الله بگویید تا رستگار شوید.
شرایط پذیرش كلمه توحید:
1. داشتن اخلاص و تأثیر در عمل؛
2. ترجیح دین بر دنیا؛
3.معرفت و محبت به امام: یكی دیگر از شرایط كلمه توحید برای امت اسلام و پیروان نبی گرامی، معرفت امام و حب اهل بیت (علیهم السلام) است. موقعی كه حضرت رضا (ع) به نیشابور رسید و می خواست از آنجا عبور كند، اصحاب حدیث در اطرافش گرد آمدند و از ایشان طلب حدیث كردند. امام (ع) در محمل نشسته بود. سر از محمل بیرون آورد و فرمود:

«از پدرم موسی بن جعفر شنیدم كه او از پدرش جعفر بن محمد شنیده و او نیز از پدرش و جدش تا علی (ع) كه فرمود: از رسول گرامی شنیدم كه فرمود: از جبرئیل شنیدم كه می گفت: كه از حضرت باری تعالی عز و جلّ شنیدم كه فرمود: لا إله إلا الله قلعه من است و آن كس كه در قلعه من وارد شود از عذاب من ایمنی خواهد داشت.»

پس از آنكه مركب حامل محمل حركت نمود ما را ندا داد كه: «البته كلمه توحید شروطی دارد و من از شروط آن هستم.»

23. قیامت یا روز حساب
- روی حساب بودن نظام عالم: تمام اجرام كیهانی و همه اجزای این جهان با عظمت، به مشیّت خداوند دانا و توانا با اندازه گیری های حكیمانه بنیان گذاری گردیده و بر اساس محاسبه آفریده شده است. مثلاً بدن انسان كه از جمله آفریده های خالق جهان است بر اساس محاسبه و اندازه گیر ی های حكیمانه پایه گذاری شده است و بیماری یا ناتوانی یك انسان، عبارت از بر هم خوردن تعادل طبیعی و ناموزون شدن قسمت هایی از بدن است. حجم اجرام بزرگ و كوچك سماوی، فواصل اجرام با یكدیگر، حركات هر یك از آن ها در مدار خود، و وضع و محاذات مجموعه آن ها با یكدیگر در فضای بی كران عالم طبیعت، همه حساب شده و متوازن است. قرآن شریف درباره آفتاب و ماه فرموده:

اَلشَمْسُ وَالقَمَرُ بِحُسْبانٍ
(جریان خورشید و ماه بر اساس محاسبه است.)
- نحوه محاسبه از نیّات انسان ها؛
- افراد مورد محاسبه در قیامت؛
- افراد بدون محاسبه در قیامت؛
1. مقربان؛
2. مشركان و ائمه كفر؛
3. موارد خاص.
- ضرورت محاسبه نفس برای تسهیل حسابرسی اخروی؛
- كیفیت رسیدگی به حساب خلق:
1. محاسبه سهل گیرانه؛
2. محاسبه سخت گیرانه.
- مهمترین مسأله مورد حسابرسی در قیامت؛ ظلم به دیگران: مهمترین موضوعی كه در عرصه قیامت مورد بازخواست واقع می شود و افراد را برای حل و فصل آن در موقف نگاه می دارند، مسأله ظلم و رسیدگی به حساب ستمكاران و ستمدیدگان است. امام علی (ع) می گوید:

قسم به خدا اگر شبی را تا صبح روی خارهای تیز و برنده بیدار بمانم یا با غل و زنجیرم ببندند و روی همان خارهایم بكشند، برای من بهتر و قابل تحمل تر است از اینكه روز قیامت، خدا و رسولش را ملاقات نمایم با پرونده ای كه حاكی از ظلم من نسبت به بعضی از بندگان خدا باشد یا از تصرف غاصبانه من در چیزی از اموال مردم حكایت نماید.

24. میزان در نظام تكوین و تشریع و قیامت
- معنای وزن و میزان: وزن، در لغت بمعنی شناخت قدر و اندازه اشیاء است و میزان، وسیله اندازه گیری آن هاست. با توجه به اینكه چیزهای قابل اندازه گیری و توزین با هم متفاوتند، قهراً وسایل اندازه گیری آن ها نیز متفاوت خواهد بود، ولی تمام وسایل از جهت تعیین مقدار با هم مشتركند و همه آنها میزان خوانده می شوند. بنابراین ترازو و باسكول در سنگینی، ذرع و متر در مساحت، طراز و شاقول در ساختمان، درجه تب و دستگاه فشار خون در طبّ، عقربه های ولت متر و آمپر متر در برق، عقربه های بنزین و سرعت در اتومبیل و دیگر وسایل سنجش در چیزهای دیگر، همه میزانند.
- میزان در نظام تكوین؛
- میزان در نظام تشریع؛
- میزان در قیامت؛
- میزان در دنیا و آخرت.
- توجه به ابعاد مختلف عمل هنگام وزن كردن آن:
1. خلوص؛
2. عقل؛
3. علم: سومین عاملی كه روز جزا در توزین حسنات مردم مؤثر است، وزن و قدر عمل را بالا می برد و به كفه میزان صاحب عمل سنگینی می بخشد، بُعد علم است. امام صادق (ع) فرموده:

یك ركعت نمازی كه فقیه عالم به جا می آورد، افضل و برتر از هفتاد هزار ركعت نماز عابد است.

و نیز از آن حضرت است كه فرمود:

چون روز قیامت فرا رسد، عالم و عابد به امر الهی برانگیخته می شوند. وقتی هر دو در پیشگاه الهی حضور یافتند، به عابد گفته می شود به بهشت برو و به عالم گفته می شود به مقدار حُسن تأدیبت از مردم شفاعت نما.

25.حشر پاكان و ناپاكان
- تفاوت كیفیت حشر انسان ها: كیفیت حشر خلایق در روز جزا یكسان نیست و مردم با ظواهری متفاوت وارد عرصه قیامت می شوند. این تفاوت ظاهری، روشنگر درستی و نادرستی عقاید و معرف خوب و بد اعمال آنان است و بر اساس همین تفاوت، پیش از آنكه محاسبه انجام شود و سرنوشت افراد تعیین گردد، مردم تا اندازه ای به وضع واقعی خود و دگران پی می برند.
الف. حشر متقین:
1. ورود با احترام؛
2. نور داشتن؛
3. چهره نورانی داشتن.
ب. حشر گناهكاران و مشركان؛
- حسابرسی مایه اضطراب و امید؛
- اقسام گناهان از نظر قابلیت بخشش:
1. گناه نابخشودنی:
2. گناهان قابل بخشش:
الف. حق الله؛
ب. حق الناس:
- نحوه استیفای حق الناس؛
- چگونگی عفو خداوند در حق الناس؛
- شرط مشیت الهی در عفو، مانع غرور مؤمنان: برای آنكه امید به عفو و بخشش الهی مایه غرور و خودسری افراد با ایمان نشود، خداوند حكیم آمرزش گناهان را به طور مطلق به مردم وعده نداده است، بلكه در صریح كتاب مجید مغفرت گناهان را به مشیت خود معلق فرموده و خاطر نشان ساخته است كه مغفرتش نصیب كسانی می گردد كه خداوند خواسته باشد. ما نمی دانیم مشیت الهی در عفو گناهان شامل چه گروهی می شود و چه گروهی را شامل نمی گردد و همین امر مانع می شود كه انسان ها امید بیهوده پیدا كنند و به امید عفو، به انجام گناهان بپردازند.

26.صراط دنیا و صراط آخرت
- معنی صراط: صراط و سبیل به معنی راه رسیدن به مقصد و هدف است، با این تفاوت كه صراط اغلب در مورد راه های خیر و سعادت بخش به كار برده می شود و از آن به صراط مستقیم تعبیر می نمایند و سبیل دارای معنی وسیعتری است. راغب در مفردات می گوید: كلمه سبیل درباره هر چیزی كه وسیله رسیدن به چیز دیگر است به كار می رود. خواه آن شیء مورد نظر خیر باشد یا شر.
- صراط اجباری و اختیاری؛
- صراط آخرت، باطن صراط دنیا؛
- پیروی از امام، صراط در دنیا؛
- دشواری عبور از صراط؛
- شرایط عبور از صراط؛
- انواع عبور از صراط؛
- انسانیت، صراط الهی؛
- امكان سرعت گرفتن در عبور از صراط: افراد با ایمانی كه در دنیا صراط مستقیم الهی را به درستی پیموده و مقررات دینی را در جمیع شؤون رعایت نموده اند، از صراط قیامت به سلامت می گذرند. ولی به موجب بعضی از روایات پاره ای از اعمال خوب در شرع مقدس آنقدر پرارزش و مهم شناخته شده كه خداوند عامل آن عمل را در گذشتن از صراط یاری می دهد و از سختی ها و مشكلاتش می رهاند. امام سجاد (ع) فرموده است:
هر كس از برادر خود عقده غمی را بگشاید و او را از غصه برهاند، خداوند اندوه قیامت را ره هر مقدار كه باشد بر وی می گشاید و هر كس برادر مظلوم خود را در دفع ظلم ظالم یاری نماید، خداوند او را در عبور از صراط و موقع لغزش قدم ها یاری می فرماید.

27. شفاعت در نظام تكوین و تشریع و روز جزا
- شبهه در شفاعت: به موجب آیات متعددی كه در قرآن شریف آمده و همچنین طبق روایات بسیاری كه عامه و خاصه از اولیای گرامی اسلام نقل نموده اند، شفاعت پیامبران خدا و ائمه معصومین (ع) و دیگر پاكان و نیكان كه از طرف حضرت باری تعالی مجاز در شفاعتند، یكی از مسائل حتمی و قطعی روز جزاست. با این حال ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب از دو آیه كه در قرآن سریف آمده، برداشت نادرست نموده و شفاعت خواهی را شرك به خدا پنداشته اند و بر اثر این خطای فكری بین مسلمانان اختلاف كلمه ایجاد نموده اند. آن دو آیه این است:
1.
أَلَا لِلَّهِ الدِّینُ الْخَالِصُ وَالَّذِینَ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ أَوْلِیَاء مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِیُقَرِّبُونَا إِلَی اللَّهِ زُلْفَی إِنَّ اللَّهَ یَحْكُمُ بَیْنَهُمْ فِی مَا هُمْ فِیهِ یَخْتَلِفُونَ.
(آگاه باشید كه دین خالص و منزه از شرك برای خداوند است و آنانكه غیر خدا را به ولایت گرفته اند و می گویند آن ها را نمی پرستیم مگر از آن جهت كه هر چه بیشتر و بهتر ما را به خدا نزدیك نمایند، خداوند درباره آنان و روشی كه مایه اختلافشان گردیده حكم خواهد نمود.)

2.
وَیَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللّهِ مَا لاَ یَضُرُّهُمْ وَلاَ یَنفَعُهُمْ وَیَقُولُونَ هَـؤُلاء شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللّهِ.
(مشركین، جز خداوند موجوداتی را پرستش می كنند كه نمی توانند به آنان سود و زیانی برسانند و می گویند این بت ها در پیشگاه الهی شفعای ما هستند.)

- پاسخ شبهه بر اساس تفكیك شفاعت خواهی مشروع و غیرمشروع:
الف. چیستی شفاعت؛
ب. تعیین محل نزاع؛
ج. ربوبیت خداوند در تمام شؤون عالم؛
د. چگونگی شفاعت در نظام عالم؛
هـ. شفاعت فقط به اذن خداوند.
- بیان چند مثال:
1. شفاعت در رزق؛
2. شفاعت در یاری؛
3. شفاعت در هدایت؛
4. شفاعت مغفرت.
- شرط شفاعت پیامبران؛
- شفاعت قرآن؛
- مشمولان شفاعت پیامبر؛
- سایر شفیعان قیامت: به موجب روایات، گروه شهیدان و همچنین افراد با ایمان و درستكار با اجازه خداوند در عرصه قیامت از گنهكاران شفاعت می نمایند. رسول اكرم (ص) فرمود:

سه گروه نزد پروردگار شفاعت می كنند و شفاعتشان پذیرفته می شود. اول پیامبران، دوم علما و سوم شهدای راه خدا.

28. بهشت و دوزخ
- موجود بودن بهشت و جهنم: از جمله مسائل بسیار پیچیده و سؤال برانگیز در بحث معاد، مسأله بهشت و دوزخ است. یكی از سؤالاتی كه گاه مطرح می شود این است كه آیا بهشت و دوزخ هم اكنون آفریده شده و در عالم هستی وجود دارند یا آنكه در عالم آخرت آفریده می شوند؟ در صورت مخلوق بودن آیا هم اكنون با تمام مزایا و خصوصیاتی كه در عالم آخرت خواهند داشت، وجود دارند یا آنكه قبل از قیام قیامت واجد مرتبه ای از هستی هستند و در عالم آخرت مانند سایر موجودات به كمال نهایی خود می رسند؟
پاسخ سؤال این است كه به موجب بعضی از روایات كه از اولیای گرامی اسلام رسیده، بهشت و دوزخ هم اكنون آفریده شده و موجودند. عبدالسلام بن صالح هروی می گوید: از حضرت علی بن موسی الرضا (ع) درباره بهشت و دوزخ پرسش نمودم كه آیا این دو امروزه آفریده شده و مخلوقند؟ در پاسخ فرمود:

بلی، رسول گرامی (ص) در معراج داخل بهشت شده و دوزخ را نیز دیده است.

عرض كردم: كسانی می گویند بهشت و دوزخ دو امر مقدر هستند تا كنون آفریده نشده اند. فرمود:

گویندگان این سخن از ما نیستند و ما هم از آنان نیستیم. كسی كه خلقت بهشت و دوزخ را انكار نماید پیامبر اسلام و ما را تكذیب نموده است.

- اوصاف بهشت و جهنم:
1. گستردگی و وسعت؛
2. بهشت تفضل است و دوزخ استحقاق؛
3. غیرقابل وصف بودن لذات و آلام؛
4. صاحب درك بودن بهشت و جهنم؛
5.فعلیت نهایی خیر و شر هر كس: مردم از این جهت كه آزاد آفریده شده اند میتـوانند دوران عمر خود را به پاكی بگذرانند، مسیر سعادت را طی كنند و به گروه بهشتیان بپیوندند و می توانند راه ناپاكی در پیش گیرند، به انحراف و شقاوت گرایش یابند و در صف جهنمیان محشور شوند. بنابراین هر انسانی در دنیا از جهت قابلیت واستعداد واجد دو بُعد و دارای دو زمینه است. یكی سعادت و آن دیگر شقاوت. با توجه به اینكه آخرت هر انسانی بازتاب دنیای خود اوست، این دو موضع و موقعیت در آنجا برای او نیز خواهد بود. با این تفاوت كه یكی از آن دو بر اثر اعمالی كه در دنیا انجام داده به فعلیت رسیده و تحقق یافته است و آن دیگر دورنمایی است از استعداد و قابلیت. جالب آنكه به موجب روایات عامه و خاصه هر كس در آخرت بر اثر اعمال دنیای خود به یكی از دو موضع ثواب یا عقاب دست یابد، موضع دیگرش را كه شأن قابلیتش بوده به وی ارائه می دهند و همین امر در روان او اثری بسیار عمیق می گذارد. رسول اكرم (ص) فرمود:

هر فردی از اهل آتش جایگاه خود را در بهشت می بیند. افسوس می خورد و می گوید ای كاش هدایت می یافتم و در دنیا راه حق می پیمودم. هر فرد بهشتی نیز جایگاه خود را در آتش مشاهده می كند حمد خدا می گوید و شكر نعمت به جای می آورد.

29.بهشتیان و دوزخیان
- ویژگی زندگی بهشتیان و جهنمیان: زندگی اهل بهشت و دوزخ در علم آخرت دارای مزایا و خصایصی است كه با حیات موقت و زودگذر دنیا تفاوت بسیاری دارد. برخی از این تفاوت ها عبارتند از:
1. فنا ناپذیری؛
- نكته.
2. سنخیت بهشتیان و جهنمیان با بهشت و جهنم؛
3. تفاوت درجات بین خود بهشتیان و جهنمیان؛
4. مكالمه بین بهشتیان و جهنمیان؛
5. بهشتیان غرق رحمت و دوزخیان غرق در عذاب؛
6.دوستی بهشتیان و دشمنی دوزخیان: از جمله نعمت هایی كه بهشتیان از آن برخوردارند و زندگی بهشت را بر آنان هر چه بیشتر گوارا و مطبوع می سازد، صفای ضمیر و مهر و محبتی است كه به یكدیگر دارند، و از جمله مصائبی كه دوزخیان گرفتار آن هستند و عذاب روحی آنان را تشدید می كند، دشمنی و خصومتی است كه نسبت به هم ابراز می نمایند. قرآن شریف درباره پاك دلی و برادری بهشتیان فرموده است:

وَنَزَعْنَا مَا فِی صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَی سُرُرٍ مُّتَقَابِلِینَ.
(از قلوب بهشتیان ریشه های دشمنی و عداوت را بر كنده ایم. اینان همچون برادر با یكدیگر برخورد می كنند و در مجالس سرور و شادمانی رو در روی هم قرار می گیرند.)

و راجع به دوزخیان و خصومت و دشمنی آنان با یكدیگر آمده است:

اِنَّ ذالِكَ لَحَقٌّ تخاصُمُ اَهْلِ النّارِ.
(بی گمان این امری است واقع شدنی و تحقق پذیر كه دوزخیان با یكدیگر خصومت و دشمنی می كنند.)

و نیز می فرماید:

كَلَّما دَخَلَتْ اُمَّةٌ لَعَنَتْ اُختَها.
(هر گروهی كه از دوزخیان وارد جهنم می شوند، گروه دیگری را كه قبل از آن وارد شده اند لعنت می كنند.)
30.تهیه زاد برای سفر آخرت
- اهمیت زاد برای معاد: كلمه زاد در لغت عرب به معنی توشه مسافر است. كسی كه عازم سفر می شود و می خواهد راه درازی را بپیماید، قبل از حركت، زاد و توشه تهیه می كند تا بین راه دچار سختی و مضیقه نشود. اولیای گرامی اسلام برای آنكه مردم را وادارند كه در دنیا به فكر آخرت خویش باشند، مكرر در كلمات خود از زاد سخن گفته اند تا به مردم بفهمانند انسان ها در این عالم مانند مسافرند، باید از منزل موقت جهان دل برگیرند و رهسپار آخرت شوند. امام علی (ع) فرموده است:

در دنیا از دنیا توشه بردارید تا فردا از آن بهره گیرید و خویشتن را از خطرات برهانید.

- زادهای آخرت:
1. تقوا:
2. سایر اعمال نیك.
- زادهای نامناسب برای آخرت؛
- ضرورت اندیشیدن درباره وضع خود در آخرت: كسانی كه به عالم بعد از مرگ می اندیشند و به سعادت و سلامت فردای خود علاقه دارند، باید همواره متوجه اعمال امروز خویشتن باشند و ببینند از منزل گذران این جهان برای جهان بعد چه توشه ای برمی دارند. قرآن شریف می فرماید:

یآاَیُّها الَّذین اَمَنُوا اتَّقوا اللهَ وَلتَنظُر نَفسٌ ما قَدَّمَتْ لَغَدٍ وَاتَّقوا اللهَ اِنَّ اللهَ خَبیرٌ بما تَعمَلُونَ.
(ای كسانی كه ایمان آورده آید، از عذاب الهی پروا داشته باشید و الیته هر یك از شما در پرونده عمل خود نظر افكند و ببیند برای فردای خویش چه فرستاده و پیش از آنكه این جهان را ترك گوید چه توشه ای از دنیا برای سفر آخرت خود برگرفته است. راه تقوا و پاكی را در پیش گیرید و بدانید خداوند از تمام اعمالی كه انجام می دهید آگاه است.)

خداوند در این آیه از مؤمنین اكیداً خواسته است كه ببینند كه برای فردای خود چه فرستاده اند. واضح استكه مقصود از این دیدن، یك نگاه سطحی و ساده نیست، بلكه مقصود بررسی عمیق و بینش آگاهانه است.


دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -